Teško je objasniti zašto je ustanak Srba u Banatu 1594. godine toliko zapostavljen u srpskoj istoriografiji. Iako je više od 15.000 Srba krenulo u borbu protiv Otomanske imperije i ostvarilo značajne pobede, fokus istraživanja obično je bio na ustancima iz 19. veka, kao što su oni u Orašcu i Takovu. Jedan od razloga za ovu marginalizaciju jeste to što je dvorska istoriografija 19. veka naglašavala srpsku revoluciju i stvaranje državnosti, pri čemu su centralne ličnosti bili Karađorđe i Miloš Obrenović. Pored toga, tadašnje viđenje Srbije bilo je ograničeno na Šumadiju, što je dodatno umanjilo značaj ustanka van matice.
Još jedan faktor koji je doprineo potcenjivanju ovog ustanka je nedostatak materijalnih istorijskih izvora na srpskom jeziku. O pobedama Srba u Banatu pisali su nemački, francuski i italijanski hroničari, dok su informacije južno od Save i Dunava dugo bile gotovo nepoznate.
Banat je u tom periodu izgledao značajno drugačije nego danas. Umesto plodnih oranica, preovladavale su močvare i teško prohodni putevi. Sela su bila raspršena, a privredni razvoj počeo je tek u 18. veku, nakon što su Turci proterani iz ovog regiona. Iako se činilo da je srpska populacija mala, procenjuje se da je više od 200.000 ljudi prebeglo u Banat nakon pada Srpske despotovine. Srbi su se, uprkos jezičkim i kulturnim razlikama sa Rumunima, Mađarima i Nemcima, uzdali u zajedničku hrišćansku veru, što im je olakšavalo suživot.
Živeći na rubnom području dva carstva, Srbi u Banatu su uživali određene privilegije, uključujući vojni položaj i samoupravu. Srpska pravoslavna crkva igrala je ključnu ulogu u razvijanju nacionalne svesti i identiteta. Manastiri kao što su Vojlovica, Mesić, Hodoš, Drenovac, Zlatica i Sveti Đurađ postali su centri srpske duhovnosti, naročito nakon obnove Pećke patrijaršije 1557. godine.
Međutim, nakon predaje Banata Otomanskom carstvu, sredinom 16. veka, položaj Srba se pogoršao. Ranjene privilegije su ukinute, što je dovelo do nezadovoljstva. Kada su se turske slabosti, naročito nakon poraza kod Siska 1593. godine, počele pokazivati, vođe naoružanih družina su iskoristile trenutak i organizovale ustanak.
Ustanak je počeo u proleće 1594. godine, kada su pobunjenici napali Vršac pod vođstvom Petra Majzaša, jednog od hajdučkih vođa. Ubrzo su zauzeli Bečkerek (današnji Zrenjanin) i ostvarili nekoliko pobeda u bitkama, od kojih je najznačajnija bila kod Pretaja. U jednom trenutku, sva veća mesta u Banatu, osim Temišvara, bila su u srpskim rukama.
Vladika Teodor Nestorović, duhovni vođa pobunjenika, igrao je ključnu ulogu u podizanju morala među ustanicima. Na njegovu inicijativu, pobunjenici su se borili pod barjacima s izvezenim likom Svetoga Save, što je dodatno ojačalo njihov duh. Srbi su se uspešno suprotstavljali daleko brojnijoj turskoj vojsci, a njihovi uspesi su izazvali divljenje širom Evrope.
Ipak, uprkos početnim uspesima, ustanak je doživeo slom nakon poraza austrijske vojske pod komandom Ferenca Balaša, što je omogućilo turskim snagama da se fokusiraju na pobunjenike. Najveći sukob dogodio se u bici kod Bečkereka, gde se 36.000 turskih vojnika sukobilo sa 4.300 Srba, što je dovelo do propasti ustanka.
Vladika Teodor, nakon povratka u Vršac, uhvaćen je i kažnjen strahovitom kaznom – živ je odran. Njegovo mučeništvo je kasnije priznato, te je 1994. godine proglašen za svetitelja u kalendaru Srpske pravoslavne crkve.
Ustanak iz 1594. godine, iako kratak, imao je značajne posledice. To je bio prvi put nakon pada Srpske despotovine da su se Srbi organizovano suprotstavili turskoj vlasti. Uspesi su pokazali ranjivost Otomanske imperije, koja je bila na zalazu svog uticaja, i postavili temelje za buduće pobune i revolucije.
