U osvit svake godine, nakon božićnih praznika, članovi, saradnici i volonteri Društva za zaštitu i proučavanje ptica Srbije (DZPPS) izlaze na teren sa dvogledima, durbinima i fotoaparatima, da popišu ptice vodenih staništa. U Vojvodini, njihov fokus je na orlovima krstašima, vrsti koja je kritično ugrožena. Ove godine, primetili su porast broja gnezdećih parova orlova krstaša sa 20 na više od 30, što predstavlja povećanje od 50 procenata.
Orlovi krstaši su velike ptice grabljivice sa rasponom krila do dva metra i težinom između 2,5 i 4,5 kilograma. Njihovo perje menja boju sa starošću, a karakteristične su po zlatnim ili svetložutim nijansama na potiljku. Ove ptice su simbol snage i slobode i predstavljaju grb Srbije. Njihov opstanak, međutim, nije zagarantovan, jer su u prošlosti bili na ivici izumiranja, sa samo jednim gnezdećim parom u Srbiji 2017. godine.
Mirjana Rankov iz DZPPS-a ističe koliko su važni podaci koje dobijaju od poljoprivrednika, lovaca i meštana koji im javljaju gde su videli orlove. Ovi podaci su od suštinskog značaja za praćenje populacije i očuvanje vrste. Gubitak staništa, uznemiravanje ptica tokom gnezdenja, strujni udari i nelegalni lov su neki od glavnih rizika s kojima se suočavaju orlovi krstaši. U Vojvodini, gde je pošumljenost niska, orlovi krstaši preferiraju visoko, usamljeno drveće kao što su stoletni hrastovi.
U današnje vreme, orlovi krstaši se suočavaju sa smanjenjem broja stabala pogodnih za gneždenje. Kako objašnjava Rankov, orlovi su primorani da koriste lošija stabla, a rizik od gubitka staništa je značajan. Osim toga, uznemiravanje tokom gnezdenja može dovesti do napuštanja gnezda, ostavljajući mladunce nezaštićenima.
Usled sve veće opasnosti, DZPPS je pokrenuo različite projekte, uključujući „PannonEagle LIFE“, koji uključuje saradnju sa partnerima iz Mađarske, Slovačke, Austrije i Češke. Ovi projekti su pomogli u očuvanju orlova krstaša, a prvi put je 2017. godine organizovano neprekidno čuvanje gnezdećih parova. Volonteri su danonoćno bdeli nad orlovima tokom gnezdeće sezone, što je omogućilo njihov opstanak.
Priča o orlu krstašu Feliksu, koji je prešao hiljade kilometara kroz razne zemlje, dodatno je skrenula pažnju na značaj ove vrste. Feliks je, nažalost, pao u ruke krijumčara, ali je uz pomoć lokalnih organizacija spašen i trenutno je u prihvatilištu u Libanu, čekajući povratak u Srbiju.
Društvo za zaštitu ptica je svesno koliko je važno podizanje svesti o ovoj vrsti. U poslednjim godinama, javnost je postala više informisana o ekosistemskom značaju orlova krstaša, što je olakšalo rad na njihovoj zaštiti. Monitoring populacije se vrši putem prstenovanja i telemetrije, što omogućava praćenje njihovog kretanja i ponašanja.
Orlovi krstaši polažu jaja od kraja marta do sredine aprila, a ključno je da ih u ovom periodu ne ometaju. U Mađarskoj, gde se projekti zaštite sprovode već 40 godina, populacija se povećala sa 20 parova na više od 500. Fokus DZPPS-a ostaje na domaćim krstašima, kao što su Bora i Eržika, sa ciljem da se osigura njihova budućnost.
Kako se populacija orlova krstaša povećava, postoji nada da će se oni ponovo proširiti širom Srbije. U svetlu ovih pozitivnih promena, Rankov izražava optimizam da će se populacija stabilizovati i da više neće biti ugrožena. Ove godine, sa više od 30 gnezdećih parova, orlovi krstaši pokazuju znakove oporavka, a svi napori na njihovoj zaštiti donose plodove.
