Ljudi danas uživaju duži život nego ikada ranije, ali nova globalna studija otkriva da se mnoge od tih dodatnih godina često provode u lošem zdravstvenom stanju. Očekivani životni vek je tokom proteklog veka drastično porastao, dostižući 73,8 godina, zahvaljujući smanjenju smrtnosti usled zaraznih bolesti, smrtnosti majki i dece, kao i napretku u lečenju hroničnih oboljenja. Međutim, istraživanje objavljeno u časopisu The Lancet Public Health pokazuje da nije sve u dužini života; dodatne godine ne moraju nužno značiti i poboljšanje kvaliteta života.
Istraživači su utvrdili da su ljudi širom sveta 2023. godine u proseku proveli 14,5% svog života u lošem zdravstvenom stanju. Duži životni vek često je praćen nezaraznim bolestima, zdravstvenim problemima koji ne dovode do smrti i različitim oblicima invaliditeta. Zemlje sa najdužim životnim vekom beleže i više godina provedenih u lošem zdravlju, što sugeriše da produženje životnog veka može značiti produženje perioda bolesti tokom odraslog doba, umesto da ga odlaže za poslednje godine života.
U bogatijim zemljama, kao što su one iz zapadne Evrope i Severne Amerike, stanovnici su 2023. godine proveli 15,7% svog života u lošem zdravstvenom stanju, dok je u podsaharskoj Africi taj procenat bio manji, sa razlikom od devet godina. Holandija je zabeležila najveći rast u ovom pogledu, pri čemu je udeo života provedenog u lošem zdravstvenom stanju porastao sa 13,2% 1990. godine na 15,7% 2023. godine. Sjedinjene Američke Države, Australija i Kanada beleže najveći morbiditetni jaz, dok su stanovnici Naurua, Solomonskih Ostrva i Laosa imali najmanji udeo godina provedenih u lošem zdravlju.
Jedan od ključnih uzroka ovog jaza su zdravstvena stanja koja ne dovode do smrtnog ishoda, koja su odgovorna za 57,4% globalnog morbiditetnog jaza. Među glavnim uzrocima su poremećaji mišićno-koštanog sistema, mentalni poremećaji, bolesti čula kao što je gubitak sluha i nenamerne povrede. U zemljama sa nižim prihodima, vodeći uzroci uključuju nutritivne deficite, respiratorne infekcije, tuberkulozu i zanemarene tropske bolesti.
Studija takođe ukazuje na više faktora rizika koji doprinose lošem zdravstvenom stanju, uključujući visok indeks telesne mase (BMI), neuhranjenost, upotrebu duvana, povišen nivo glukoze u krvi i zagađenje vazduha. U bogatim regionima, upotreba droga i prekomerna konzumacija alkohola su među vodećim faktorima rizika, dok se u podsaharskoj Africi nezaštićeni seksualni odnosi izdvajaju kao ključni problem.
Autori studije ističu da rezultati postavljaju pitanja o održivosti sistema socijalne zaštite i raspodeli resursa između prevencije, lečenja i inovacija. Kako procenat života provedenog u lošem zdravlju raste, postoji hitna potreba da se usmeri pažnja na zdravo starenje, što podrazumeva očuvanje funkcionalnih sposobnosti koje omogućavaju dobrobit u starijem životnom dobu.
Kristofer Marej, glavni autor studije, naglašava da buduća poboljšanja zdravlja stanovništva ne mogu proizaći samo iz produženja života, već i iz unapređenja kvaliteta života. „Napredak u zdravom starenju ne bi trebalo meriti samo dužinom života, već i dužinom života provedenog u dobrom zdravlju“, rekao je Marej.
Za postizanje ovih ciljeva, potrebna su veća ulaganja u prevenciju, dugoročno upravljanje bolestima i hroničnu negu kako bi se smanjio broj godina provedenih u lošem zdravstvenom stanju. Autori studije pozivaju na kontinuirana ulaganja u rehabilitaciju, usluge mentalnog zdravlja, kao i na unapređenje pristupa asistivnim tehnologijama i integrisanim modelima dugotrajne nege. Na ovaj način, može se značajno poboljšati kvalitet života starijih osoba i smanjiti opterećenje zdravstvenih sistema.
