U dubokoj zimi, tokom januara, Srbija se suočava sa jednim od najkarakterističnijih vremenskih fenomena – košavom. Ovaj jugoistočni vetar, poznat po suvom i hladnom vremenu, može dostići brzine i do 137 kilometara na čas, što ga svrstava među orkanske vetrove. Najsnažnije udare košave možemo osetiti između pet i deset sati ujutro, a njen uticaj oseća se ne samo u Srbiji, već i u delovima Bugarske i Rumunije, posebno na ulazu u Đerdapsku klisuru.
Košava, čije ime potiče iz turskog jezika i doslovno znači „brz vetar“, je specifična po svom pravcu kretanja – od jugoistoka ka severozapadu, prolazeći kroz Podunavlje, istočnu Srbiju, Banat i Bačku. Ovaj fenomen je posebno aktuelan u januaru, kada su meteo-alarmi već uključeni, a Republički hidrometeorološki zavod (RHMZ) je izdao upozorenje za Beograd zbog olujnih udara košave koji će trajati do 28. januara.
Košava je jedinstvena po tome što je vetar srednjeg i jakog intenziteta, prepoznatljiv i u svetskoj literaturi, a posebno u meteorološkom rečniku Američkog meteorološkog društva. U Srbiji je često nazivaju „beogradskim vetrom“, a njeni udari su najjači upravo u prestonici. Iako je uobičajeno da košava duva sa planina, tokom dana menja svoj intenzitet, a najjači udari se beleže u jutarnjim satima.
Uprkos tome što košava obično duva brzinom od 25 do 40 kilometara na sat, njeni orkanski udari ostavljaju snažan utisak. Najveći zabeleženi udar košave dogodio se u Beogradu 1972. godine, kada je dostigao brzinu od 137 kilometara na čas. Ovaj vetar može izazvati značajne posledice, stoga je važno pratiti njegove karakteristike.
Košava retko traje samo jedan dan; obično se zadržava do pet dana, ali postoje i primeri kada je duvala i duže. Najduža zabeležena košava trajala je ceo mesec febraur 1972. godine, dok su slični događaji zabeleženi i u oktobru 1953. godine. U nekim slučajevima, košava je trajala i do 27 dana, što ukazuje na njenu nepredvidivu prirodu.
Zanimljivo je da košava duva „slapovito“, sa snažnim udarima koji se razlikuju od drugih vetrova poput severca. Meteorolozi razlikuju tople i hladne varijante košave; topla košava se javlja kada se anticiklon nalazi istočno, dok hladna donosi pad temperature kada se hladan vazduh kreće sa severoistoka. Ova pojava se najčešće javlja u oktobru i martu, a košava retko prati padavine – obično kiša dolazi nakon što vetar prestane da duva.
Košava je takođe poznata po tome što je nekada nosila živi pesak, posebno u južnom Banatu. U literaturi se pominje događaj iz 1896. godine kada je košava nosila velike količine peska iz Deliblatske peščare i zatrpala železničku prugu između Vršca i Kovina slojem peska visokim tri metra, što je izazvalo probleme u saobraćaju.
Ovaj fenomen, iako često nepredvidiv, predstavlja značajan deo srpske klime i kulture. Košava je ne samo meteorološki fenomen, već i deo svakodnevnog života, oblikujući vreme i okolinu na specifičan način. Sa aktuelnim meteorološkim upozorenjima, važno je ostati informisan o njenim karakteristikama i potencijalnim posledicama koje može doneti.
