Sveti Sava, poznat kao osnivač autokefalne srpske arhiepiskopije, ostavio je neizbrisiv trag u istoriji Srbije i srpskog naroda. Njegov značaj nadilazi okvire obične istorijske ličnosti, jer je on bio ključna figura u razvoju srpske duhovnosti, obrazovanja i državnosti. Rođen oko 1175. godine kao najmlađi sin Stefana Nemanje, postao je monah i vladar koji je uticao na oblikovanje srpske kulture i identiteta.
Kao Rastko, prvi je od Nemanjića koji je postao monah, a po dolasku na Svetu Goru, brzo se zamonašio u manastiru Sveti Pantelejmon. Njegov monaški život bio je obeležen strogim podvižništvom, a ubrzo je postao ključna ličnost u pravoslavnom monaškom svetu. Sava je bio presudan u odluci svog oca, Stefana Nemanje, da se i on zamonaši, što je dovelo do osnivanja srpske monaške tradicije.
Jedan od najvažnijih trenutaka u životu Svetog Save bio je osnivanje manastira Hilandara na Svetoj Gori 1198. godine, koji je postao centar srpskog monaštva. Ovaj manastir nije bio samo religiozno središte, već i simbol srpske nacionalne i kulturne autonomije u vreme kada su se srpske zemlje suočavale sa stranim pritiscima.
Sveti Sava je takođe igrao ključnu ulogu u osamostaljivanju Srpske Crkve od vizantijske vlasti. Godine 1219. u Nikeji je postao arhiepiskop srpske autokefalne Crkve, što je označilo vrhunac njegovog uticaja. Organizovao je Crkvu u 12 episkopija, sa središtem u Žiči, čime je postavio temelje za budući crkveni i državni sistem u Srbiji.
Pored religioznih aktivnosti, Sava je bio i značajan političar i diplomat. Njegove misije su uključivale pregovore sa različitim evropskim vladarima, a posebno je uspeo da osigura podršku za srpsku nezavisnost i autokefalnost. Krunisanje njegovog brata Stefana Prvovenčanog za kralja 1217. godine dodatno je učvrstilo poziciju srpske države.
Sveti Sava je takođe igrao ključnu ulogu u pravnom normiranju Srbije. Njegovo najznačajnije delo, Nomokanon, postalo je osnova za pravni sistem Nemanjića i uticalo na kasnije zakonodavne akte, uključujući Dušanov zakonik. Ova pravna dela su oblikovala društvene institucije i pravila u Srbiji, omogućavajući stabilnost i razvoj.
Sava je umro 27. januara 1236. godine u Trnovu, a njegovi posmrtni ostaci postali su predmet kulta. Njegova moć i značaj su se održali kroz vekove, čak i nakon što su Turci spalili njegove mošti 1594. godine na Vračaru, u blizini Beograda. Ovaj čin nije umanjio poštovanje prema Svetom Savi među Srbima, već je dodatno učvrstio njegov status svetitelja.
Tokom 18. veka, kult Svetog Save je dobio na značaju, posebno u okviru fruškogorskih manastira, koji su postali centri nacionalne ideje. Proslava Savindana, koja se prvi put pominje 1734. godine, postala je deo srpske tradicije i obrazovanja. U 19. veku, Sveti Sava je postao simbol prosvetiteljstva i nacionalnog identiteta, a njegovo ime se sve više povezivalo sa obrazovanjem i školstvom.
Sveti Sava je ne samo zaštitnik srpske pravoslavne crkve, već i simbol srpskog naroda i kulture. Njegovo nasleđe se oseća kroz vekove, a njegovo delo i vizija nastavljaju da inspirišu generacije Srba. On ostaje svetac koji ne samo da je osnažio veru, već je i oblikovao identitet jednog naroda u njegovim najtežim vremenima.
