Svake godine širom sveta, naučnici otkriju oko 2.500 novih vrsta gljiva, a među tim otkrićima za 2026. godinu, jedna od prvih vrsta dolazi iz Srbije. U Sesalačkoj pećini kod Sokobanje, tim sa Biološkog fakulteta Univerziteta u Beogradu, predvođen dr Željkom Savkovićem, otkrio je novu vrstu mikrogljive koja je zvanično opisana u međunarodnom časopisu Microbiology Research.
Nova vrsta, nazvana „Gamsia batmanii“, dobila je ime inspirisano popularnim superherojem Betmenom. Dr Savković objašnjava da je naziv odabran jer je gljiva izolovana sa slepog miša, a ideja o imenu potekla je od dr Miloša Stupara, koji je takođe deo istraživačkog tima. Ovo ime je istovremeno šala i aluzija na ekološki značaj vrste.
Ovo otkriće je značajno jer Gamsia batmanii predstavlja organizam koji je nevidljiv golim okom i značajno se razlikuje od poznatih pečuraka. Dok su makrogljive (pečurke koje možemo videti i ubrati) lako prepoznatljive, mikrogljive, poput Gamsia batmanii, obično se ne mogu videti bez mikroskopa. Dr Savković objašnjava da iako na ćelijskom nivou imaju sličnu građu, razlike u veličini su značajne.
Mikrogljive su mnogo brojnije od makrogljiva, kako po broju vrsta, tako i po jedinkama. Međutim, njihovo otkrivanje predstavlja poseban izazov zbog mikroskopskih dimenzija. Samo oko 10% svih gljiva čine pečurke, dok ostatak čine mikrogljive čiji biodiverzitet još uvek nije dovoljno istražen. U mnogim slučajevima, teško ih je izolovati u laboratorijskim uslovima zbog specifičnih potreba za gajenjem.
Osim toga, Gamsia batmanii dolazi iz nedovoljno istraženih ekosistema, kao što su pećine. Pećine su često žarišta biodiverziteta, ali su zbog svoje izolacije od drugih ekosistema veoma neistražene.
Otkrivanje nove mikrogljive uključuje kompleksne procese, od terenskih istraživanja, laboratorijskog rada, do analize DNK i provere sa već imenovanim vrstama. Dr Savković objašnjava da je istraživanje počelo 2024. godine, kada je tim iz Beograda otišao u Sesalačku pećinu kako bi ispitao populaciju slepih miševa. Uzimajući briseve sa kože slepih miševa, tim je izolovao mikroorganizme u laboratoriji i uspeo da identifikuje novu vrstu.
Proces identifikacije uključuje molekularne analize, gde je potrebno izolovati i sekvencirati DNK svakog organizma. Kada se dobiju dovoljno informativne sekvence određenog gena, može se utvrditi da li određena vrsta postoji u bazi podataka. Ako ne postoji nijedan sličan podatak, verovatno se radi o novoj vrsti. Gamsia batmanii je prošla sve ove testove, čime je potvrđeno njeno postojanje kao nove vrste.
Iako još nije poznato koja je ekološka funkcija Gamsia batmanii, dr Savković naglašava da se pretpostavlja da nije patogen za slepe miševe, jer ne može da raste na temperaturi tela slepog miša. Moguće je da je ova mikrogljiva u simbiotskom odnosu sa slepim mišem ili se jednostavno zatekla tu.
Do danas je opisano oko 150.000 vrsta gljiva, ali se procene njihove stvarne brojnosti kreću od dva do više od pet miliona, što znači da je u nauci poznato samo 3 do 8% vrsta gljiva na planeti. Svako novo otkriće, poput Gamsia batmanii, predstavlja važan korak ka razumevanju skrivenog sveta gljiva, koji je, uprkos svojoj sveprisutnosti, među najmanje istraženima. Ova nova vrsta gljive iz Srbije dodatno obogaćuje znanje o biodiverzitetu i doprinosi razumevanju ekosistema.
