Pre oko 400 miliona godina, u vreme kada još nisu postojali dinosaurusi niti drveće, na Zemlji je postojala misteriozna vrsta organizma poznata kao prototaksiti (Prototaxites). Ovi drevni organizmi, za koje naučnici veruju da predstavljaju potpuno nepoznat oblik višećelijskog života, nisu se svrstavali ni među biljke, ni među životinje, ni među gljive. Paleontolog Korentan Loran sa Univerziteta u Edinburgu naglašava da prototaksiti toliko odstupaju od savremenih organizama da ih je teško klasifikovati.
Fosili prototaksita prvi put su identifikovani pre 160 godina, a njihova visina može dostići čak devet metara. Tokom decenija, naučnici su pokušavali da ih svrstaju u određene kategorije, ali su se suočili s brojnim izazovima. U 19. veku, smatrano je da su ti fosili ostaci trulih stabala četinara, dok su kasnija istraživanja otkrila da su zapravo građeni od isprepletenih cevi, što ih čini različitim od biljnih tkiva.
Neki istraživači su sugerisali da prototaksiti podsećaju na lišajeve, simbiotske zajednice gljiva i algi, dok su drugi verovali da su bliži gljivama. U proteklim godinama, mnogi naučnici su došli do zaključka da se prototaksiti najverovatnije ne oslanjaju na fotosintezu, što ih dodatno udaljava od biljaka.
Nedavna studija fokusirala se na tri fosila pronađena u praistorijskom ekosistemu u Rajniju, blizu Aberdina u Škotskoj. Ovo područje je nekada bilo bogato biljkama, gljivama i životinjama koje su pre 400 miliona godina naseljavale kopno. Fosili su izuzetno očuvani, što omogućava naučnicima da istražuju hemijske tragove koji su ostali sačuvani tokom fosilizacije.
Loran je objasnio da su hemijski tragovi u fosilima prototaksita različiti od onih kod fosilizovanih gljiva iz istog lokaliteta. Dok gljive sadrže jedinjenja proizvedena razgradnjom hitina, prototaksiti to nisu imali. To dodatno potvrđuje da se ne može lako svrstati u grupu gljiva. Strukture unutar fosila, koje su verovatno služile za razmenu gasova i hranljivih materija, takođe se razlikuju od svega što je poznato kod gljiva.
Kevin Bojs, profesor nauka o Zemlji i planetama na Univerzitetu Stanford, ističe da su različite vrste prototaksita verovatno varirale u veličini, ali su najveći primerci dominirali pejzažom u vreme kada su biljke bile male. Njegova istraživanja sugeriraju da ti drevni organizmi nisu koristili fotosintezu, već su se hranili ugljenikom iz okruženja, slično nekim savremenim gljivama.
Mark-Andre Selos, profesor Prirodnjačkog muzeja u Parizu, naglašava da su istraživači sproveli „izvanredne analize“, ali je potrebno dalje istraživanje, jer je ispitano samo jedno od 25 poznatih vrsta prototaksita. On smatra da je moguće da je ovaj organizam imao funkciju sličnu lišajevima.
Iako su naučnici postigli značajan napredak u razumevanju prototaksita, i dalje ostaje mnogo nepoznanica. Na primer, nije jasno kako su se ovi organizmi pričvršćivali za tlo ili da li su stajali uspravno tokom celog svog životnog veka. Loranov tim planira dodatna istraživanja fosilizovanih cevastih organizama sličnih prototaksitima kako bi dodatno rasvetlio ovu misterioznu vrstu.
Prototaksiti predstavljaju fascinantnu temu za istraživanje, koja pokazuje koliko je život na Zemlji raznolik i kako se oblikovao tokom miliona godina. Sa svakim novim otkrićem, naučnici se sve više približavaju razumevanju kako su ovi drevni organizmi postojali i kako su se uklapali u ekosistem svog vremena.
