Početkom jula u Njujorku održana je kampanja pod nazivom „Learn About Serbian Suffering – Upoznajte srpsko stradanje“, koja je izazvala veliku pažnju među lokalnim stanovništvom. Denis Bojić, direktor Memorijalnog centra Republike Srpske, istakao je da istina, kada se uporno i odgovorno zastupa, može da pređe granice koje su joj decenijama bile nametane. Ova kampanja otvorila je važna pitanja o kulturi pamćenja srpskog naroda, njenim granicama i obavezama prema žrtvama i budućim generacijama.
Jedno od najčešćih pitanja koje su postavljali posetioci kampanje bilo je šta sve podrazumeva srpsko stradanje. Bojić je naglasio da nije lako ukratko objasniti vekove progona, genocid, ratove, logore i stradanje civila. Kako objasniti istoriju naroda koji je pretrpeo toliko bola, a da nijedna žrtva ne ostane zaboravljena? Srpsko stradanje nije samo jedan događaj, već istorijsko iskustvo koje oblikuje kolektivno pamćenje i identitet, kao i trajnu obavezu da se istina prenese na buduće generacije i čovečanstvo.
Bojić je istakao da bez zajedničkog pamćenja i svesti o prošlosti, društvena zajednica ne može postojati. Republika Srpska, kao kolektivni identitet, ne može postojati bez pamćenja svojih heroja i žrtava. Njena uloga u srpskoj istoriji, koja se smatra najvećom pobedom krajem 20. veka, ne može biti pouka bez kontinuiteta svesti o žrtvama koje su skupo plaćene.
On objašnjava da je politika pamćenja sredstvo preživljavanja. Ukoliko se zaboravi pravo da se govori o žrtvama, to bi značilo prestanak postojanja Republike Srpske. Bojić naglašava da postoji pravo i obaveza da se govori o srpskim žrtvama, ali ne sa namerom da se preuzme kontrola nad kulturom pamćenja drugih naroda.
Takođe, ukazuje na to da duh vremena u kojem živimo zahteva nove metode borbe za istinu o žrtvama koje su, tokom devedesetih, bile surovo oklevetane. Bojić ističe da se borimo protiv nastojanja da se srpske žrtve prećute ili čak proglase zločincima, što je postalo sveprisutno u prethodnim decenijama.
On se podseća na svoj rad na dokumentarnim filmovima o stradanju srpskog naroda, uključujući film „Šta Jasenovac znači Hrvatima danas“, koji je pokazao koliko je teško mnogima izgovoriti srpsko ime u kontekstu žrtava. U ovom filmu su se mogli uočiti jasni oblici i obim poricanja jednog od najvećih zločina u ljudskoj civilizaciji.
Bojić naglašava da je kampanja u Njujorku, koja je uključivala pokretnu izložbu o srpskom stradanju, predstavljala važan korak. Ovaj događaj je prvi put institucionalno izneo dokumentovane činjenice o srpskom stradanju tokom Prvog i Drugog svetskog rata i rata devedesetih na globalnu scenu.
Ta putanja, od negiranja zločina do upoznavanja građana Njujorka sa srpskim stradanjem, nije samo priča o politici pamćenja, već i o dostojanstvu. Bojić ističe da je trenutak kada prolaznici na Menhetnu naglašavaju potrebu za ovakvim nastojanjima simbolički značajan.
On podseća da zaborav ne zahteva nikakav napor i da je prirodan proces, dok pamćenje zahteva odlučnost, odgovornost i istrajnost. Kultura pamćenja se gradi istraživanjem, dokumentovanjem i obrazovanjem. Bez ovih elemenata, doći će do zaborava koji briše žrtve i pouke koje su nam ostavljene.
Bojić zaključuje da odgovor na pitanje „Šta sve podrazumeva srpsko stradanje?“ nikada ne može biti kratak. On počinje sa žrtvama, nastavlja se pamćenjem i završava obavezom da se istina o njima sačuva. Sve dok bude snage za to, srpsko stradanje neće biti zatvoreno u granicama. Živeće u pamćenju, u istini i u odgovornosti svake generacije da žrtvama vrati ono što im istorija često oduzima – mesto u sećanju čovečanstva.
