Zgrada zrenjaninskog pozorišta, koja nosi titulu najstarijeg teatra u Srbiji, ima zanimljivu i bogatu istoriju. Izgrađena je 1737. godine, prvobitno kao mlin i magacin za žito, koristeći materijale iz nekadašnje bečkerečke tvrđave. Ova zgrada je smeštena na tek formiranom gradskom trgu u Zrenjaninu, na mestu gde je planirano osnivanje novog grada, poznatog kao Nova Barselona, koji su zamislili Katalonci.
Migracije su oduvek oblikovale sudbine naroda, a dolazak Katalonaca u Banat predstavlja jednu od najneobičnijih priča. U 18. veku, Španija je bila pod vlašću dinastije Habzburg, podeljene na austrijsku i špansku granu. Rat za špansko nasleđe, koji je započeo 1700. godine, doveo je do velikih društvenih i političkih promena. Katalonci, koji su podržavali Habzburgovce, našli su se u teškoj situaciji nakon što su izgubili rat. Mnogi su pobegli iz svoje domovine, a prva grupa Katalonaca stigla je u Pančevo 1735. godine.
Ova migracija nije bila slučajna. Bečka dvorska komora je želela da se izbeglice privole na rad, kako ne bi predstavljale teret za državu. Svakoj porodici dodeljena je novčana pomoć, ali je bilo uslovljeno da se ta sredstva vrate kroz rad. Katalonci, koji su se naselili u Banatu, dobili su zadatak da kultivišu ovu plodnu zemlju, koja je pre toga bila zapuštena i močvarna.
S obzirom na to da su se u to vreme u Banatu nalazile bolesti poput kuge i malarije, naseljenici su se suočili s brojnim izazovima. Iako su se isprva stihijski naseljavali, uskoro je odlučeno da se formira španska opština sa statusom grada. Projekti za izgradnju varoši su izrađeni, a planirane su kuće, polja i vinogradi.
Kada su stigli, Katalonci su se odmah uhvatili u koštac s poslom. Uredili su gradski trg, izgradili prva zdanja i zasadili dudove, odlučivši da se bave proizvodnjom svile. Ovaj potez ukazuje na to da nije slučajno došlo do njihovog naseljavanja; oni su dovedeni s namerom da unaprede i razviju ovaj deo carstva.
Nažalost, planovi za izgradnju Nove Barselone su ubrzo propali. Ratovi s Turcima, epidemije i surove zime obeshrabrili su mnoge naseljenike, a mnogi su se odlučili da napuste Banat. Ipak, ime jednog sela u Vojvodini, Perlez, ostalo je kao podsećanje na ovaj period. Perlez je dobio ime po Ramonu Frederiku de Vilani Perlesu, španskom plemiću koji je imao zadatak da poveže luk Fijume s habzburškim teritorijama.
Iako su Katalonci na kraju nestali iz Banata, njihov kratkotrajni boravak ostavio je trajan pečat. Ime Perlez je jedino preživelo kao podsećanje na to da je ova regija nekada bila dom španskim izbeglicama. Na ovaj način, istorija Katalonaca u Banatu ostaje deo kulturnog nasleđa, iako su se njihovi tragovi s vremenom izgubili.
U današnje vreme, kada se prođe kroz banatska sela, može se primetiti da su ona slična, s ravnicama, crkvama i parkovima. Ipak, Perlez se izdvaja po svom imenu, koje podseća na bogatu i raznoliku istoriju ovog područja. Iako su države i carstva dolazila i prolazila, sećanje na Katalonce koji su pokušali da izgrade Nova Barselona živi i dalje, svedočeći o njihovoj borbi i doprinosu ovom delu sveta.
