U turbulento savremenom drustvu, koje karakterise ubrzano kretanje i razmenu informacija, suočavamo se sa neizbežnim nestajanjem jezika, nosioca kulturnog identiteta jednog naroda. Digitalna era je napravila revoluciju u oblasti jezika, uvodeći brojne leksicke inovacije i stvarajući novi jezički varijetet koji se razlikuje od konvencionalnog govora. Instant razmena informacija, novonastali online neologizmi i sveprisutna skraćena retorika dovode do postupnog uvođenja novih jezičkih kovanica u leksicki fond savremenog jezika, što može rezultirati gubitkom tradicije, kulture i njenog nasleđa.
Reč je oduvek imala veliku snagu. U prošlosti, odabrano ime je trebalo da sačuva novorođeno dete, reč je bila deo molitve, a često je imala značajnu ulogu u igri pamćenja. Prilikom pripovedanja događaja, ljudi su se okupljali i na taj način su se priče prenosile, čuvajući tradiciju. Jezik je kao „živa stvar“ menjao svoju formu kroz istoriju, ostavljajući u sebi tragove naroda koji su prolazili ili se trajno naseljavali na ovim prostorima.
U savremenoj Srbiji, u zvaničnoj upotrebi je dvanaest jezika manjina, dok se nezvanično koristi više od petnaest. Pored dva zvanična pisma, ćirilice i latinice, koja se ravnomerno koriste, Srbija je bogata raznim narečjima i lokalnim izrazima. Njeno bogatstvo ogleda se u tome što, kada odemo u Vojvodinu, možemo čuti izraze kao što su „tamо iza nedelje“ ili „da se odkavi mlekо“, dok nas na jugu mogu upitati: „Kude ćeš po ovo doba, ne gori voda?“ Stručnjaci procenjuju da će do kraja 21. veka nestati skoro 90% živih jezika. Ovaj alarmantan podatak potvrđuje opasnost od izumiranja jezika i potencijalno uništenje nacionalnog duha jednog naroda. Kako ispravno primećuje Vuk Stefanović Karadžić, jezik je „hraniitelj jednog naroda“, stoga moramo biti baštinici ovog opšteg dobra.
Jezik evoluira paralelno sa društvenim promenama. U današnje vreme, kada je olovku zamenio digitalni displej, reč i rečenica često bivaju skraćene. Tako, ako ste stariji, verovatno nećete razumeti skraćenice poput „Sas“ (sumnjiv). Ove promene u jeziku, obogaćenom lokalizmima i tuđicama, skreću pažnju na značaj međugeneracijskog znanja, važnost očuvanja usmenog predanja i snagu jezika u kriznim vremenima. Uključivanjem pisanog i usmenog korišćenja regionalnih ili manjinskih jezika u savremeni govor, učvršćuje se ovo živo nasleđe i doprinosi očuvanju jezičke raznolikosti. To je otvoren poziv da svi glasovi budu saslušani i vrednovani u oblikovanju naše zajedničke ideje o očuvanju kulture jezika.
Podizanjem svesti o jeziku kao bitnoj socijalnoj instituciji koja mora biti zaštićena, pozivamo sve učesnike da predstave, zapisu i na taj način sačuvaju od zaborava ovaj urođeni kognitivni afinitet svakog naroda. Pozivamo sve zainteresovane ustanove, organizacije i nacionalne manjine da se uključe svojim programima u organizaciju Dana evropske baštine, da zajedno pripovedaju na zavicajnom jeziku, da međugeneracijsko znanje predstave svojom pesmom, predstavom ili nekim drugim medijem, i na taj način sačuvaju ovaj oblik kulturnog nasleđa od zaborava.
Očuvanje jezika i kulture je ključno za identitet naroda, a zajedničke akcije i posvećenost će doprineti očuvanju bogatstva koje nosi svaki jezik. U svetu koji se brzo menja, važno je ne samo prepoznati, već i aktivno raditi na očuvanju i promociji jezičke raznolikosti koja nas obogaćuje.
