Projekcije naseljenosti Srbije ukazuju na ozbiljne demografske izazove, posebno zbog potrebe za povećanjem stope rađanja. Prema rečima demografa Vladimira Nikitovića, koji je govorio za RTS, trenutna strategija o ekonomskim migracijama do 2027. godine ima za cilj da poboljša demografske uslove, ali se postavlja pitanje da li bi ona mogla biti usvojena ranije.
U Srbiji se stanovništvo, usled neravnomernog ekonomskog razvoja, godinama koncentrira u Beogradu, gde je gustina naseljenosti sedam puta veća od republičkog proseka. Jug i istok Srbije su najređe naseljeni, a migracije ka većim gradovima često su vođene potragom za boljim životnim standardom.
Nikitović ističe da je jedan od ciljeva strategije zaustavljanje odlaska stanovništva, što je izazov koji nijedna zemlja ne može u potpunosti da reši. Međutim, primećuje se da je smanjen obim migracija, a jedan od važnih ciljeva je privlačenje stranih radnika, što se već ostvaruje kao deo šireg trenda u regionu. On naglašava potrebu za sinhronizacijom različitih planova koji se odnose na podsticanje rađanja, obrazovanje i kontrolu migracija kako bi se postigli bolji rezultati.
Ekonomskim migracijama se smatraju one koje nastaju iz potrebe za poslom ili boljim životnim standardom. Nikitović odbacuje mit da su spoljne migracije, koje se dešavaju van granica Srbije, važniji faktor u demografskim promenama, naglašavajući da su unutrašnje ekonomske migracije izraženije.
Gustina naseljenosti u Beogradu je sedam puta veća od republičkog proseka, što se može objasniti koncentracijom upravnih i administrativnih funkcija, kao i akumulacijom kapitala. Ova situacija umanjuje demografske kapacitete regiona iz kojeg stanovništvo odlazi, a to se odražava i na fertilne kapacitete. Odlazeći, često su to ljudi u reproduktivnim godinama, što dodatno pogoršava demografski pritisak.
U seoskim područjima, situacija je drugačija. Prema Nikitovićevim rečima, u selima najčešće ostaju muškarci jer su tradicionalno vezani za zemlju, dok žene odlaze nakon udaje. Migracije zbog obrazovanja su dominantne među ženama, što dovodi do situacije da u urbanim sredinama, kao što su Beograd, Novi Sad i Niš, ima više žena nego muškaraca u glavnom reproduktivnom dobu.
Prema zvaničnim projekcijama, Srbija bi do 2052. godine mogla imati manje od pet miliona stanovnika, što predstavlja značajan pad u odnosu na 1991. godinu kada je zemlja imala 7,8 miliona stanovnika. Nikitović ističe da je važno raditi na poboljšanju starosne strukture, kao i na smanjenju stope prevremene smrtnosti, koja je među najlošijima u Evropi.
On naglašava da su stope rađanja ključne za budućnost, ali i da migraciona komponenta igra važnu ulogu. Takođe, upozorava na značaj preživljavanja postojećeg stanovništva, koje se može postići poboljšanjem zdravstvenog sistema i načina života, čime bi se smanjila prevremena smrtnost.
U zaključku, Nikitović naglašava da postoji kapacitet za poboljšanje demografske situacije, ali da je potrebno strpljenje i volja većine društva da se obezbedi opstanak i napredak. Samo zajedničkim naporima može se doći do rešenja za izazove s kojima se Srbija suočava na polju demografije.
